Công ty Thông Tín Sài Gòn

Để bảo quản được kho sách cổ có giá trị về Nho gia, Tứ Thư, văn học, sử học... thế kỷ 17-19, nhà giáo Lê Mai Bửu (Thanh Hóa) đã phải kê chân tủ bằng gạch, bỏ vôi bột xuống đáy tủ cho hút ẩm, chống mối mọt. Tuy nhiên, kho sách quý này vẫn đang bị xuống cấp nghiêm trọng.

Ông Lê Mai Bửu và một trong những cuốn sách cổ quý.

Kho sách cổ của nhà giáo Lê Quang Bửu gồm hơn 600 đầu sách được in và viết tay từ thế kỷ 17-19. Trong đó, có những cuốn đặc biệt như Lã Đường Di Cảo in từ thế kỷ 17, Kim Vân Kiều tập truyện... và nhiều cuốn sách khác rất có gía trị khác.  Do bảo quản bằng phương pháp thủ công nên 40% số sách đã bị mối mọt, hỏng.

Kho sách "vàng" của dòng họ Lê Mai

Ông Lê Mai Bửu hiện ở  thôn Đồng Lạc, xã Hoằng Trạch, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Từ lâu, ông đã được người dân trong vùng biết đến là người sở hữu một kho sách "vàng" Thư gia Vạn Ninh Đường. Trong căn nhà cấp bốn đơn sơ, ông Bửu mở tủ sách đang được gói gém cẩn thận cất bên trong một chiếc tủ rồi cho biết: “Nhiều nhà chuyên môn, nghiên cứu ở Trung ương và địa phương đã tìm về xem xét, khảo cứu và có một đánh giá chung về kho sách của gia đình tôi là một tập hợp tư liệu phong phú về chủng loại gồm sách kinh điển Nho Gia, Tứ Thư Ngũ Kinh, sách y học, dược học, phong thuỷ, văn học, sử học, địa lý và thiên văn...”. Cũng theo ông Bửu, trong những cuốn sách của ông, sách in từ Trung Quốc chiếm tỷ lệ khoảng 60%, còn lại là sách viết dưới triều Nguyễn. Trong số sách văn học nói trên có cuốn Lã Đường Di Cảo được viết ở thế kỷ 17, cuốn Kim Vân Kiều tập truyện in năm Giáp Thìn đời vua Thành Thái (đây là văn bản nằm ngoài danh sách hơn 10 bản Truyện Kiều đã được công bố)… và những cuốn scòn lại đều là tư liệu có thể phục vụ cho việc nghiên cứu lâu dài.

Ông Bửu cho biết, trước kia, cụ thân sinh ra ông vốn là môn sinh của Nho học. Hằng ngày, cụ chăm chỉ dùi mài kinh sử mong muốn theo con đường khoa bảng để phục vụ nước nhà. Tiền trong nhà có bao nhiêu cụ dốc hết vào mua sách để tham khảo. Rất tiếc, sau khi đã học được nhiều kiến thức trong tủ sách thì cũng là lúc nước ta bỏ lệ thi Hội, thi Đình nên ông cụ rất buồn. "Khi sắp qua đời, cụ gọi tôi vào căn dặn: 'Con ơi, tài sản bố không có, chỉ có tủ sách để lại, con nhớ gìn giữ cẩn thận, đời con cháu sẽ rất cần", ông Bửu ngậm ngùi kể lại. Những lời dặn dò đó đã khắc sâu vào tâm chí ông Bửu trong mấy chục năm qua.

Ông Lê Mãi Bửu và tủ sách bảo quản rất thủ công của mình.

Gian nan bảo quản kho sách

Để bảo quản được kho sách đến tận bây giờ, ông Bửu phải kê chân tủ bằng gạch, bỏ vôi bột xuống đáy tủ cho hút ẩm, chống mối mọt. Từng cuốn sách được ông dùng lá chuối khô lau sạch, phơi khô hoặc dùng báo bọc cẩn thận rồi mới cất vào tủ. Ông Bửu kể: Thời chiến tranh, nhiều người ở tỉnh Thanh Hóa đã đem sách chữ Hán Nôm ra đốt vì sợ mang hoạ vào thân. Thế nhưng, cha con vẫn đào hầm đưa sách đi cất giấu, cương quyết không để cho bom đạn, kẻ thù tàn phá hay lấy đi cuốn sách nào trong tủ sách của gia đình.

Thỉnh thoảng, khi trời nắng, ông Bửu lại lấy sách ra phơi. Tuy nhiên, mãi sau này ông mới nhận ra rằng, càng phơi nắng sách càng nhanh hư vì giấy sáp không được phơi nắng nhiều. Cũng từ đó ông rút kinh nghiệm, chỉ phơi sách ở những nơi râm mát và che đậy rất cẩn thận.

Có lần, quê ông bị lũ lụt, cả xã ông phải sơ tán đến nơi an toàn. Ông nghĩ mãi mà không có cách gì để cứu kho sách, lúc đó hai vợ chồng ông được xã cấp hai chiếc túi nilon để đựng chăn bông, ông liền bỏ hết sách vào đó buộc chặt treo lên mái nhà. Lúc treo song sách thì cũng là lúc lúa gạo, tài sản trong gia đình ông bị lũ nhấn chìm. “Năm đó, cả gia đình tôi không còn lúa, gạo, phải sống nhờ vào anh em họ hàng rất vất vả nhưng bù lại, toàn bộ kho sách quý của ông cha tôi đều giữ được”, ông Bửu nói.

Cũng theo ông Bửu, trong những năm qua, nhiều người đã tìm đến gia đình ông hỏi mua kho sách với giá rất cao nhưng ông không bán vì từ lâu ông đã coi tủ sách là "báu vật" của tổ tiên. Tuy nhiên, dù kho sách đã được ông bảo quản rất cẩn thận nhưng đó cũng mới chỉ là những biện pháp thủ công nên nhiều cuốn sách đã bị xuống cấp nghiêm trọng. Theo lời ông Bửu kể, trước đó kho sách của gia đình ông có khoảng gần 1.000 cuốn nhưng khoảng 40% số sách đã bị mối mọt ăn và rách nát, không còn giá trị sử dụng. Để bảo quản kho sách vô giá này, hiện nay gia đình ông Bửu rất mong muốn các nhà khoa học về giúp gia đình ông cách bảo quản kho sách.

Nguyễn Văn Thanh

Trích từ _ Báo Đất Việt